Ulga w ZUS dla lekarzy po stażu. Przełomowa uchwała Sądu Najwyższego!

Po zakończeniu okresu stażu, tysiące młodych lekarzy decyduje się na podjęcie dalszej współpracy z dotychczasową placówką medyczną. Dla większości z nich wiąże się to z założeniem działalności gospodarczej oraz wynikającymi z tego kosztami. Z pomocą lekarzom w kontekście ulgi w ZUS przyszedł Sąd Najwyższy.

Dokładnie chodzi o Uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2024 roku (sygn. akt III UZP 9/23). W przedmiotowej sprawie SN rozstrzygnął kwestię czy początkujący lekarz po zakończeniu stażu, decydujący się na kontynuację współpracy z dotychczasową placówką medyczną w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej może skorzystać z ulgi w ZUS.
Kluczowym zagadnieniem przed jakim stanęli sędziowie SN była odpowiedź na pytanie czy do sytuacji lekarza, przechodzącego ze stażu na działalność gospodarczą, w ramach której będzie świadczył usługi na rzecz dotychczasowej placówki ma zastosowanie art. 18a Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczący preferencji składowych oraz art. 18 Prawa przedsiębiorców.

Przypomnijmy:
Art. 18a. Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych:

„1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 % kwoty minimalnego wynagrodzenia.

2. Przepisy ust. 1 nie mają zastosowania do osób, które:
1) prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność;
2) wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.”

Art. 18 Prawa przedsiębiorców:
„1. Przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i nie wykonuje jej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej.”

Sąd Najwyższy, po przeanalizowaniu stanu faktycznego uznał, że ww. przepisy mają zastosowanie w opisanej sytuacji.

W uzasadnieniu Uchwały Sąd Najwyższy wskazywał na różnice występujące między stażem lekarskim, a innymi formami zarobkowania podejmowanymi przed przejściem na działalność gospodarczą. Podkreślił, iż rzeczywisty start zawodowy medyka następuje dopiero po odbyciu stażu. Sąd podniósł, iż początkujący lekarz w trakcie stażu nie posiada wszystkich uprawnień, stopnia samodzielności czy wolności decyzyjnej co lekarz wykonujący zawód lekarza w ramach prowadzenia działalności, a także, iż głównym celem stażu jest nauka – zbieranie praktyki i doświadczenia, gdzie element finansowy stanowi jedynie dodatek, najczęściej niewystarczający do samodzielnej egzystencji.

„I choć można oczywiście dostrzec częściową tożsamość czynności lekarza stażysty i lekarza wykonującego zawód w ramach prowadzenia działalności leczniczej, to stwierdzić należy, że czynności, które lekarz stażysta może wykonywać samodzielnie, ograniczają się do diagnostyki oraz wystawiania recept, skierowań i udzielania informacji, nie obejmują zatem działań będących podstawą działalności leczniczej, tj. działań służących zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia, niemniej tego rodzaju czynności mieszczą się w pojęciu świadczeń zdrowotnych
(…)
Na zauważenie zasługuje także fakt, że wprawdzie w ramach odbywanej aplikacji lub stażu istnieje możliwość zarobkowania, to zwykle środki uzyskiwane w tym czasie nie wystarczają na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb (…). Stąd też zasadna wydaje się potrzeba korekty legislacyjnej, która urealniałaby rzeczywisty start zawodowy, po wyjątkowo długim okresie kształcenia.”

Mając na uwadze powyższe, należy również wspomnieć, iż fiskus nie daje w tej sprawie za wygraną twardo stojąc na dotychczasowym, profiskalnym stanowisku. To sprawia, iż aby skorzystać z ulgi w ZUS w ww. okolicznościach, konieczna może być przeprawa przed sądem.

Praktyczny przykład:
26-letni Tymon, zakończył staż w jednym z poznańskich szpitali. Placówka znając specjalizację na jaką dostał się Tymon oraz będąc zadowolona z pracy młodego lekarza zaoferowała mu kontynuację współpracy na zasadach B2B.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego, Tymon zakładając działalność gospodarzą, w ramach której będzie świadczył usługi na rzecz placówki, w której uprzednio odbywał staż, będzie mógł skorzystać z ulgi w ZUS. Musi jednak liczyć się z negatywnym podejściem organów skarbowych i związaną z tym drogą sądową.